W poniższym artykule zostanie poruszony temat reformy emerytalnej, która miała miejsce w 1999 roku. Pomimo, że od tego czasu minęło już 8 lat, nadal spotykam się z osobami, które mylą wspomniane w tytule trzy filary ubezpieczeń. Poniżej znajdziecie Państwo podstawowe informacje na temat systemu emerytalnego sprzed reformy, poznacie podmioty wchodzące w skład każdego z filarów oraz dowiecie się, po co w ogóle tę reformę przeprowadzono.

Trochę historii na początek

Do 31 grudnia 1998 roku system emerytalny obowiązujący w Polsce był tzw. systemem repartycyjnym (o zdefiniowanym świadczeniu). Pomiędzy wysokością płaconej składki na ubezpieczenie społeczne a wysokością przyszłego świadczenia emerytalnego nie było powiązania. Był to tzw. system oparty na umowie pokoleniowej, oznaczający, że pokolenie pracujące finansowało emerytów ze swoich bieżących składek. Pozostałością systemu pokoleniowego jest obecny I filar czyli ZUS.

Jaki był cel przeprowadzonej reformy?

W Polsce od lat obserwuje się niekorzystną tendencję demograficzną (wzrost liczby emerytów i rencistów, spadek liczby ubezpieczonych). Aby Fundusz Ubezpieczeń Społecznych zachował płynność finansową należało dokonać zmian. Dlatego jednym z najistotniejszych celów reformy było nie tylko zagwarantowanie w przyszłości wypłaty stosownych emerytur wszystkim ubezpieczonym, ale także zapewnienie bezpieczeństwa składek inwestowanych na rynku kapitałowym, który podlega wpływowi wielu czynników ekonomicznych. Połączenie funduszy kapitałowych i umowy pokoleniowej maksymalizuje bezpieczeństwo uczestników systemu. System mieszany jest dość odporny na ewentualne załamania rynku kapitałowego, jak i na niebezpieczeństwa wynikające z niekorzystnych trendów demograficznych, takich jak starzenie się społeczeństwa i niski przyrost naturalny.

III filary w systemie ubezpieczeń

Reforma systemu ubezpieczeń weszła w życie 1 stycznia 1999 roku. Dokonano wówczas podziału, przedstawiony na poniższym schemacie.

ZUS    – Zakład Ubezpieczeń Społecznych
OFE    – Otwarty Fundusz Emerytalny
PPE    – Prywatny Program Emerytalny
PPZ    – Prywatny Program Zabezpieczeń
PPK    – Prywatny Program Kapitałowy
PPI     – Prywatny Program Funduszy Inwestycyjnych
IKE     – Indywidualne Konto Emerytalne

Źródło: Opracowanie własne


I filar – obowiązkowy dla wszystkich - to emerytura z ZUS. Tutaj trafia większa część składki, potrącanej, co miesiąc z pensji. Każdy ubezpieczony ma indywidualne konto w ZUS, na którym rejestrowana jest wartość odkładanych pieniędzy. Niestety ta część składki nie jest inwestowana.

 

III filar – jest całkowicie dobrowolny. Ma stanowić uzupełnienie emerytury pochodzącej z I oraz II filaru. Obejmuje różnorodne formy oszczędzania. Do III filaru zalicza się ubezpieczenia, które mogą w przyszłości stanowić źródło dodatkowego kapitału, przeznaczonego na cel emerytalny. Ponadto ustawodawca umożliwił oszczędzanie mające na celu zabezpieczenie przyszłej emerytury w postaci pracowniczych programów emerytalnych. W tym przypadku składkę za pracownika opłaca pracodawca.

¹ Reforma emerytalna z założenia nie dotyczyła osób starszych, niż pięćdziesięcioletnie. Uznano, że na pewno nie będzie się im opłacało zapisanie do funduszu emerytalnego. Więcej informacji w artykule o OFE


Alicja Szakiel